Anadolu’nun kadim şehirlerinden Kayseri, 6000 yıllık geçmişiyle medeniyetlere ev sahipliği yapmış stratejik bir merkezdir. İpek Yolu üzerindeki konumu ve dünyanın ilk organize ticaret merkezi kabul edilen Kültepe’ye ev sahipliği yapması, şehri her dönemde önemli kılmıştır. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte hız kazanan sanayileşme hamlelerinde de öncü rol oynayan Kayseri, önemli endüstriyel yatırımlara sahne olmuştur. Bu yatırımlardan biri olan ve uzun yıllar boyunca ülkenin pamuklu tekstil ihtiyacını karşılayan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, bugün bambaşka bir kimlikle varlığını sürdürmektedir.
Cumhuriyet’in İlk Sanayi Hamleleri ve Kayseri
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte ülke genelinde başlatılan sanayileşme politikaları, Kayseri’de önemli adımların atılmasına vesile oldu. 1926 yılında kurulan Kayseri Tayyare Fabrikası ve Bünyan Halı İpliği Fabrikası’nın ardından, 1935 yılında faaliyete geçen Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, bu dönemin en dikkat çekici projelerinden biriydi. Dünya ekonomik buhranının etkileriyle mücadele eden Türkiye, 1930’lu yılların başında devletçi bir sanayi politikası benimsemişti. Bu çerçevede, 1933 yılında hazırlanan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı doğrultusunda, sermayesi tamamen Hazine tarafından karşılanan Sümerbank kuruldu.
Sovyet Destekli Bir Dev Proje
Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası’nın kuruluşu, uluslararası işbirliğinin de önemli bir örneğini teşkil etmektedir. 1932’de Türkiye’yi ziyaret eden Sovyet Heyeti’nin “Türkiye’de Pamuk, Keten, Kendir, Kimya, Demir Sanayi” başlıklı raporu, sanayi planlamasına ışık tuttu. 1934 yılında Sovyetler Birliği Sanayi Bakanlığı bünyesinde kurulan Türksoy adlı özel şirketle bir protokol imzalandı. Bu anlaşmaya göre Türkiye, Sovyetler Birliği’ne narenciye, yaş meyve ve sebze gibi ürünler ihraç edecek; karşılığında ise danışmanlık, mali ve teknolojik destek alarak Sümerbank Kayseri Bez ve Nazilli Basma fabrikalarını kuracaktı. Sovyetler Birliği tarafından gönderilen tekstil uzmanları, stratejik konumu nedeniyle fabrika için Kayseri‘yi tercih etti.
Bir Sanayi Devi Yükseliyor: Üretim Yılları
Fabrikanın projelendirilmesi, makine temini, montajı ve işletim sorumlulukları İvan Sergeevich Nikolaev’a verilirken, müteahhitliğini Abdurrahman Naci Bey üstlendi. Temeli 20 Mayıs 1934 tarihinde dönemin Başbakanı İsmet İnönü tarafından atılan tesisin açılışı, 16 Eylül 1935’te Ekonomi Bakanı Celal Bayar tarafından gerçekleştirildi. Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, 1932-1999 yılları arasında aktif olarak faaliyet gösterdi. Türkiye’de hammaddesi bulunan pamukları işlemek üzere kurulan bu fabrika, ülkenin sanayileşme hamlesini başlatan ve devlet eliyle kurulan ilk tesis olma özelliğini taşıyordu. Yıllar boyunca binlerce kişiye istihdam sağlayarak Kayseri ve Türkiye ekonomisine önemli katkılar sundu.
Kapanıştan Kültürel Mirasa: Yeni Bir Başlangıç
Türkiye Cumhuriyeti’nin 1996 yılında tüm devlet fabrikalarında üretimi durdurma kararı almasının ardından, Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası da 1999 yılında resmi olarak kapılarını kapattı. Ancak ulusal önemi nedeniyle özelleştirme kapsamından çıkarılarak Erciyes Üniversitesi’ne tahsis edildi. 2003-2004 yıllarında DOCOMOMO Türkiye’nin girişimleriyle, kompleks ve bünyesindeki lojmanlar dahil tüm yapılar, kültür varlığı statüsü kazandı. Bu tarihi tesis, 2012 yılında Abdullah Gül Üniversitesi‘ne tahsis edilerek kapsamlı bir restorasyondan geçti. Günümüzde ise modern eğitim kampüsü olarak hizmet veren Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, geçmişin sanayi mirasını geleceğin eğitimine taşıyan örnek bir dönüşüm hikayesine ev sahipliği yapmaktadır.
Bir Cevap Yaz
E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.